MIMOLOGISMES D'ANIMAUS...

MIMOLOGISMES D'ANIMAUS DE LA TRADICION GASCONA, de Patric Lavaud.

Un mimologisme d'animaus, qu'es aquò ?

Son tèxtes de la tradicion orau gascona, que hèn parlar las bèstias dens la lenga deus òmes e que son, en medís temps, ua mèna d'escarnis de la votz animau. Particulaimens nombrós en gascon, son testimònis de la creativitat populària e amuishan lo ligam intime e sensible que l'òme enterten dab lo son mitan.                                       (Patric Lavaud, "Mimologismes d'animaus de la tradicion gascona", Edicion "Princi Néguer Editor")

 

Ce sont des textes de la tradition orale gasconne, qui font parler les animaux dans la langue des hommes et qui sont, dans le même temps, des imitations de la voix animale. Particulièrement nombreux en gascon, ils témoignent de la créativité populaire et illustrent la relation intime et sensible que l'homme entretient avec son milieu.

(Feliç Arnaudin)   Ce sont des formules par lesquelles on interprète plaisamment les chants des oiseaux et les cris des divers animaux.

(Antonin Perbosq)    Ce sont des expressions où le peuple a essayé d'imiter les voix, les cris ou le chant des animaux.

(Michel Chadeuil)   Ce sont des paroles imaginées par les hommes dans leur langue d'hommes et plaquées sur des musiques créées par les bêtes.

 

La zòna d'enquista deu Patric Lavaud estot : enter Solac e lo Mont, la mar grana e lo Vasadés.

Los tèxtes son legits en gascon, puish virats en francés entà perméter de facilitar la compreneson per legidors non gasconofònes. Totun, mèmes la mei litterau possible, aquesta virada balharà pas compte de la sabor sancèra e de tota la poesia d'aqueths tèxtes quora son dits o legits en gascon.

Auram mimologismes dab com "estar" lo veguèir o hasan, solet permèir puish dab auts aujamis, animaus de la parguia com la pora, l'aulha o agolha o feda, l'ase, lo gat, lo guit, lo piòc o toi, e tanben lo lop qu'es pas dens la bòrda, eth … Un chic mei tard, serà lo torn deus ausèths : lo pic, lo cocut, lo gai, la capulèta o hupa (se sona tanben lo pit-pit o poret de St-Martin), la perincleta (mésange), la torterassa (tourterelle), la trida (grive), l'irongla, lo cròc, l'auriòu, lo colom, la paloma, lo rossinon, la lauseta. Mes serà puslèu au periòde de la cassa ! Esperam ! 

 

Convidat permèir : LO VEGUÈIR (o HASAN).   

1. - Quiriquiquí, èi freid au pè ! / - Va te cauhar. / - A on ? / - A mossur lo curè. / - Ò non, que'm pel'ré. (battrait) / - Que li as hèit ? / - Li èi panat un sac de blat. / - On l'as cachat ? / - Devath ton pont. / - Qui l'a minjat ? / - Lo rat-bohon (musaraigne).    (Lacanau-Medòc) 

 

2. - Quiriquiquí, èi hred au pè ! / - Ven te cauhar. / - Ne gausi pas. / - Qu'as ? Perqué ? / - Èi panat un sac de blat. / - A'ond l'as botat ? / - Devath lo pont. / - A'ond es lo pont ? / - E ! sus l'aiga. / L'aiga se l'a emportat, au sac de blat.     (Lacanau-Medòc tanben)

 

3. - Cocoricó, èi freid au pè ! / - Va te cauhar ches Elisabè. / - Vòi pas i anar, que me foit'ré. (battrait) / - Que li as donc darraubat ? / - Un sac de blat. / - E a-on l'as cachat ? / - Dens un cròç de rat.      (Sent-German-d'Esteulh)

 

4. - Cocoricó ! / - Qu'as-tu, hasan ? / - Èi fred aus pès. / - Ven te los cauhar. / - Ne gausi pas. / - Qu'as-tu panat ? / - Un sac de blat. / - E a-on l'as botat ? / - Devath l'aiga. / - On es l'aiga ? / - Los boeus se l'an bevuda. / - On son los boeus ? / - A la bojada. (à labourer) / - On es la bojada ? / - Las polas se l'an graupiada. (picorée) / - On son las polas ? / - A hèser l'eu. / - On son los eus ? / - A la moleta. / - On es la moleta ? / - Los arrats se l'an minjada. /  - On son los arrats ? / - Devath la teulada. (toiture). / Vau véser darrèir lo palhèir, (la meule de paille) / Vési un arrat que minja papèir, / Ne'n sabi pas mei.      (Vasats)

 

5. - Cocoricó ! / - Qu'as-tu, polet ? / - Qu'èi hred au pè. / - Ven te cauhar. / - Ne gausi pas. / - Çò qu'as panat ? / - Un sac de blat. / - On l'as dishat ? /        - Devath lo pont. / - On es lo pont ? / - Dessús l'aiga. / - E on es l'aiga ? / - Los buus se l'an bevuda tota. / - On son los buus ? / - A la lana, dens lo milhòc. / - On es lo milhòc ? / - Las garias que se l'an minjat. / - On son las garias ? / - A la missa. / - Vei-te'n lo díser au curè, / Que la pèth deu cuu s'esquiça. (qu'il se déchire la peau du cul)       (Luë)

 

LO HASAN E LA PORA.

- Quiquiriquí, ce ditz lo veguèir. / Fau se levar, qu'es l'òra d'assèir ! / - Cocoricó, ce ditz la pola, / Es encara tròp d'ora ! / Vrespas son sonadas, / Las olhas embarradas, / Las vacas a la lana, / I a un lop que las demanda. / Pren-te'n una, pren-te'n duas, / Deisha-nos la pus bèra, / Que s'apèra Haubèla, / Que nos portarà, / Das petits Haubelats, / Per recórrer nòste petit blat.            (Listrac-Medòc)

 

LO HASAN, LO LOP, L'OLHA  E L'ASE.

- A la neishença de Jesús-Crit, / I avè quate animauts : / Lo veguèir, lo lop apèi l'ase. / Lo veguèir cantava : / - Quiquiriquí ! Jesús-Crit es vadut ! / Lo lop didèva : / - A on ? / E l'olha : / A Betlèem. / E l'ase … / L'ase hadè com tu, escotava.    (Listrac-Medòc)

 

LO HASAN, LO GAT E LO GUIT.

1. Valà una inondacion qu'arriba. / I avè un viguèir, un gat apí un canart. / Alòrs l'inondacion que monta. / Valà lo viguèir que se fot a gular : / - Sem tots fotuts ! / Lo gat : / Hum ! I a mau ! I a mau ! / Mès lo canart que sabè najar ditz : / - Ò ! pas encara, pas encara, pas encara !     (Margaux)

2. L'aiga qu'èra sortida que Garòna èra bien bèla. / Lavetz s'emportèva un palhèir. S'emportèva de tot. / Lavetz suu palhèir i avè un veguèir, un gat e, per costat, i avè un guit sus l'aiga : / Lo veguèir cantèva : / - Som tots fotuts ! / Lo gat disèva : / - Com va mau ! / E lo guit disèva : / - Atau que va ! Atau que va !     (Sendets)

 

LO HASAN, LO GUIT E LO PIÒC.

Acò se passa pendent las inondacions. / Un palhèir se'n vai a la deriva. / Dessús i a un veguèir, un piòc, / Dens l'aiga un guit. / Lo veguèir canta : / - Som tots perduts ! / Lo guit ditz : / - Pas encoèra ! / Lo piòc : / - Qu'abordam ! Qu'abordam ! Qu'abordam !     (Eisinas)

 

LO HASAN, LO GAT E LO GUIT.

Las inondacions de Garòna ! I avè … / E i avè, deu costat de La Rèula, e i avè un palhèir / - Qu'aperèvan acò, son bòtas de palha que bótan -/ E l'avetz l'aiga portèva lo palhèir / E suu palhèir i avè un hasan. / E lavatz cantèva : / - Èm tots perduts ! / E lo guit, per costat, dens l'aiga, que disè : / - Pa'ncoèra ! Pa'ncoèra ! Pa'ncoèra !         (Noalhan)

 

LO HASAN, LO GAT E LO GUIT.

Sus un cerisèir i avè un gai, un pic e un loriòu. / E i avèn botat un òmi de palha au miei. / Mès n'avèn pas pòur d'acò, mingèvan cerisas. / E i avè un caçaire qu'arribèva / mes l'avèn pas vist. / Lavetz lo loriòu l'avè vist. Ce ditz : / - I a un òme, hòu ! / Lo gai ce ditz : / Un perrac ! / Mès lo caçaire fot un còp de fusilh, / tua lo gai. / Lo pic, en se n'anant : / - T'ac avèn dit ! T'ac avèn dit ! T'ac avèn dit !      (Leogeats)

 

LO COCUT.

1. Cocut, cocut, / Se la branca se copa es fotut. / Cocut.    (Cudòs)

2. Cocut, / Es pas lo darrèir vingut.       (Gans)

3. Tots los audèths que lo gai imitèva lo gahèren e lo menèren per lo jutjar, lper lo punir de sa cançon que se moquèva de tots los auts. Alòrs i augut lo cocut que se presentèt e dishut : / - Jo qu'en èi tant fotut e hèit e tant fotut / Ne m'an jamei pendut.      (Lacanau-Medòc)

 

LA HUPA .

1. Que nos insurta / Hèi pas que nos aperar putas / Put ! Put ! Put ! Put !       (Cazalis)

2. Puta ! Puta ! Puta ! Puta ! Puta ! Puta ! Puta ! Puta !        (Luglon)

 

LA PERINCLETA (mésange)

1. Quinze o sedze ! Quinze o sedze !      (Gans)

2. Adara quan fau sarclar lo blat, canta : Sarclitz ! Sarclitz ! / Fau sarclar !    (Belin-Beliet)

 

LA PERINCLETA E LA TORTA.

Tu, la petita perincleta : / Quinze o sedze ! Quinze o sedze ! / E tu, la gròssa porrutassa : / Un o dus ! Un o dus !       (Sendets)

 

LA TRIDA (grive)

1. Quòra canta au mes de janvièr, la trida :/ Boèir, boèir, / Mefia-te, / N'i a deu lèid (laid) darrèir ! / Tè, la trida que canta au mes de janvièr. / Oui, sabes çò que vòu díser. / Boèir, boèir, / N'i a deu lèid darrèir !        (Gajac)

2. Hèi shau boèir, / Qu'en i a deu meishant darrèir !       (lo Nizan)

 

L'IRONGLETA (hirondelle)

1. Èi passat per Cussac, / Èi bevut, éi minjat, / Èi pagat tot mon dèute, / Flèuca, flèuca.            (Listrac-Medòc)                                                                                                      

2. Sèi passat per Cissac, / Èi begut, èi minjat, / Èi pagat tots mos titres, / Fotre !            (Listrac-Medòc)

 

LO CORBAISH.

1. Coarre ! Coarre ! Coarre !  (pauvre)            (Belin-Beliet)

2. Cròc, cròc, caronhèir, / Lo cotèth pica au darrèir, / Lo fusilh encara mei.       (Listrac-Medòc)

 

L'AURIÒU.

1. Son maduras, las cerisas, hòu ?          (Lerm-e-Musset)

2. Auriòu, auriòu, / Son maduras, las cerisas !        (Sendets)

 

LO GAI.

Son aspras ! / Ce disèva lo gai :/ Son aspras ! Son aspras !             (Sendets)

 

LO COLOM.

Vòs que te la fori ? Vòs que te la fori ? (veux-tu que je te la mette ?)             (Gans)

 

 

 

Aucune note. Soyez le premier à attribuer une note !

Ajouter un commentaire
 

Créer un site gratuit avec e-monsite - Signaler un contenu illicite sur ce site